flankaj damaĝoj

KATJE LA MODELINO

2011-09-03T20:21:00.000-07:00

Kiam li eliris el la stacidomo Francisko Bali preskaŭ bedaŭris, ke li alveturis por la artklaso tiun novembran vesperon. Tra la stratoj de la urbo pendis frosta, medolmorda nebulo, en kiu fosforis kiel malsanaj okuloj la stratlanternoj.

-Brrr- li dirs, tirante pli dense ĉirkaŭ sian kolon la kolumon de sia maldika studenta surtuto. Li ekiris.

Tra la longa strato de altaj, mornaj blokdomoj li paŝis vigle, ne atentante la diversajn buliĝintajn figurojn de la pasantoj. Se pravas la proverbo, ke en la nokto ĉiuj katoj estas grizaj, li pensis, tio ankoraŭ pli valoras por la nokto plus nebulo.

-Saluton, s-ro Bali! subite sonis gajeta virina voĉo. -Kien vi forrapidas?

Li haltis en sia rapida paŝado kaj, turninte la kapon, ekrimarkis la junan virinon,kiun li ĵus preterpasis. Tio estis Katje, modelino ĉe la Artkolegio. Ŝi estis vestita per senforma pelto kaj ĉapelo tirita super la orelojn. Ŝia simpla, bonanima vizaĝo ridetis.

-He, mia juna sinjoro, ĉu vi ne konsentas rekoni nin laborantinojn ekster la muroj de la kolegio?

-Pardonu, Katje- salutis Francisko, volonte adaptante sian paŝadon al la ŝia. -Mi tute ne atentis. En tia vespero la homoj estas tiom dike envolvitaj, ke ĉiu figuro similas al ĉiu alia.

-Ĉu eĉ mia figuro?

-Eĉ via figuro- diris Francisko kun nerva rideto.

-Nun vi konsentas akompani min, ĉar la nebulo kovras, sed en hela tago vi tenus vian rangon, ne vere?- pikis Katje.

-Ba, kion vi babilas pri rango!- miris Francisko. -Mi ja volonte kunirus apud vi kiam ajn ni hazarde renkontiĝus!

-Ĉu vi venos al la figurklaso ĉi vespere?

-Mi opinias, ke en vian klason. Kie vi pozas?

-En la supra, negranda ĉambro de la orienta alo.

-Jes, tien mi iras.

-Mi ĝojas, ke temas pri tiu ĉambro hodiaŭ- diris Katje. -Ĝi estas pli varma kaj komforta, kaj tio iom gravas en tia vespero!

-Jes.

-Mi esperas, ke la prof’o indulgos al mi la lastajn kvin minutojn- ŝi aldonis. -Mi tiam povos trafi pli fruan buson hejmen.

Ĉe la ferpordego de la kolegio Francisko diris embarasete:

-Nu, dankon pro la agrabla akompano. Ĝis baldaŭ!

-Ĝis- diris Katje, kaj forirante de li ŝi eniris tra la portalo.

-Ej, tio estis malsaĝa ago, forlasi ŝin ĉi tie- sin riproĉis Francisko. -Ni jam ambaŭ eniras tra la sama eniro! Se mi akompanis ŝin la tutan vojon, mi povis ankaŭ eniri kun ŝi! Sed nun mi devas stulte paŭzi ĝi ŝi iris dudek paŝojn, kaj tiam sekvi laŭ la sama vojo!

***

Eŭgeno kaj Francisko supreniris la spiralan ŝtuparon, kiu kondukis al la izolita klasĉambro de la orienta alo.

-Mi aŭdis, ke J. M. havas malvarmumon kaj forestas ĉi vespere- komunikis Eŭgeno. J.M. estis la profesoro de la figurdesegna klaso.

-Nu, ni povos mem pozigi la modelon- diris Francisko.

En la ĉambro, ĉu pro la malagrabla vespero, ĉu pro la antaŭscio, ke la profesoro forestos, la klaso estis malgranda. Nur deko da studentoj alvenis. Ili altiris siajn stablojn, kaj kiam la nuda Katje eliris ili interkonsente aranĝis ŝin en sidantan pozon.

La studentoj komencis babili kun la modelino. Pro foresto de la profesoro la konversacio alprenis ŝercpikan karakteron.

-Kial la sidantaj virinoj montras tiom plate larĝajn postaĵojn?- grumblis basvoĉa Vilĉjo, kiu principe insultis la kontraŭsekson kaj havis per tio grandan sukceson en amaferoj.

-Vi ne kapablas apreci la veran estetikon- patosis Eŭgeno. -Ho Katje, se nur mia krajono kapablus dece honori vian belecon!

-Via krajono estas tro mallonga- murmuris Vilĉjo.

("Nun konvenus rimarko pri la netuŝebleco de la Fundamento" diris al si Francisko. "Se nur tiuj filistroj komprenus la Esperantan aludon!")

-Ho jes, miaj afablaj junaj sinjoroj-mokis Katje. -Vi bone scias flati kaj familiari sub la muroj de la kolegio! Sed ekstere vi jam kantas alian arion, kaj ni gemodeloj estas ignorataj, kvazaŭ ni estus de alia mondo!

Korpo! Kion ŝi celas? Pensis ĝene Francisko. Kaj ankoraŭ pli li bedaŭris sian mallertan disiĝon de ŝi antaŭ la pordego de la konstruaĵo.

-Jes- daŭrigis Katje. -Babili vi scias, kiam la tempo kaj loko al vi konvenas. Sed ekstere, se okaze vi parolas al ni, tio devas havi la vualon de la vespero… aŭ de la nebulo.

Pesto! Francisko diris al si ekkolere. Sed tio fariĝas jam tro petola! Tamen li nenion eldiris, ĉar lia sentakteco ĉe la pordego ankoraŭ embarasis lin.

La junuloj protestis kaj ŝerce rebatis, sed Francisko laboris silente, nutrante sian senton de ofendiĝo. Vere, ke neniu konjektis, ke ŝi celas ĝuste lin; sed ĉu ne estas pli malnoble, sub kovro de ĝenerala rimarko piki apartulon, kiu devas senti la dornon sed ne povas sin defendi?

Post tri kvaronoj da horo okazis paŭzo, dum kiu la modelino ripozis kaj la studenoj vagadis en la ĉambro rigardante recpiroke siajn skizojn. Du-tri dekroĉis siajn tabulojn kaj foriris.

Eŭgeno venis al Francisko kaj demandis:

-Ĉu vi konsentas, ke ni jam havu kuŝantan pozon, Bali?

-Egale- kontestis Francisko.

Kelkaj el la knaboj pozigis la modelon. Francisko ne atentis dume, sed kiam la pozo estis metita li revenis al sia stablo, kiu staris en ekstrema flanko, kaj rigardis la pozon. Liaj okuloj streĉiĝis, li sentis tamburi sian koron. Hu! Kian aspekton de la pozo li hazarde ricevis!

-Mi rigardas rekte en la pordegojn de Valhalo- murmuris Francisko.

Katje kuŝis surdorse kun la piedoj kontraŭ li. La maldekstra gambo estis etendita kaj montris rekte al li. La dekstra estis iom dismetita sur la matraco kaj ĉe la genuo ĝi estis orte fleksita tiel, ke la tibio venis transverse, kun la maleolo sub la alia genuo. La dekstra brako estis levita kun la mano subapoganta la kapon, ka alia brako kuŝis malstreĉe laŭlonge de la korpo. Kaj Francisko havis la impreson, ke el sub la mallevitaj palpebroj la ombraj okuloj de Katje rigardas lin.

Al Francisko la koro jam pulsis en la gorĝo. Kun tremanta mano li skizis, skizis. Dume li konstatis kun kontento, ke lia desegno tamen bone sukcesas. Diable! Eĉ tre bone. Trajton post trajto, formon post formo, li bildisgis per nerve trasenta linio la erotikan pozon.

Unu post la alia la studentoj finis desegni kaj foriris. Je kvarono antaŭ la naŭa restis krom li nur unu alia. En Francisko la sento pri la ricevita ofendo batalis kontraŭ logo de aŭdaca aventuro, kaj kun doloro li konsciis, ke en problemaj situacioj li ĉiam faras la malĝustan aferon. “Mi estos forta” li diris al si decide. “Mi montros al ŝi, ke mi ne estas ventoflago, sed principulo, kiu ne tuj forgesas sian indignon sub la facila blovo de la volupto”.

Je dek minutoj antaŭ la naŭa la alia studento dekroĉis sian tabulon kaj foriris. Plena silento regis en la cambro. Al Francisko ŝajnis, ke la brusto de Katje leviĝas kaj malleviĝas pli onde ol antaŭe. Ŝiaj nebulaj okuloj ŝajne rigardas lin el sub la palpebraj kurtenoj. Li desegnis obstine, en rigora silento, ĝis batis la naŭa horo.
-Bonan nokton, Katje- li salutis kaj foriris.

“Jes”li diris al si tra fermitaj dentoj, dum li descendis la spiralan ŝtuparon. “Mi plej bone faris. Kiu scias, eĉ se mi… ĉu ŝi pro tio inklinus aŭ ne? Kaj se ne, mi estus duoble, kvaroble pli profunde humiligita de ŝi!

***

La morgaŭan tagon Katje pozis por pentrado antaŭ la klaso de Francisko. La profesoro restis en sia ateliero, kie li pentris la portreton de iu urba bonzo. Kiel kutime, la knaboj babilis flirte kun la modelino.

-Kiel plaĉus al vi unu el ni?- demandis Vilĉjo. -Ekzemple mi? Aŭ Karlano? Aŭ Bali?

-Bali?- respondis Katje malestime. -Tiu vireto?

-Eble la vireto povus doni al vi plenviran regalon- fortike defendis sin Francisko.

-Troviĝis okazo hieraŭ vespere, sed vi ne prenis ĝin- kontestis Katje.

-He, he?- kriis la aliaj knaboj. -Kion vi kaŝas sub tiu kvieta ekstero, Bali? Amotigro, ĉu? La kaŝita donĵuano de la klaso?

Parte blage, parte scivole, ili atakis lin per demandoj. Francisko, kaŝante sian embarason, respondis brave kaj serĉe, kiel konvenas. Feliĉe la baldaŭa enveno de la profesoro en la ĉambron ĉesigis la sercpikadon. La studentoj ekprenis seriozajn mienojn kaj komencis pentradi silente.

Kaj dume Francisko murmuris al si tra la dentoj: “Ĉiam la malĝusta decido!”

Reto Rossetti

Giuseppe Verdi

2011-07-13T13:57:00.000-07:00

En iu societo oni parolis pri la unika kolekto de torturiloj el diversaj epokoj kaj mondpartoj, posedataj de iu nobelo. En la debaton enmiksiĝis ankaŭ Verdi:
- Mi estas preta veti kun vi, ke en lia riĉa kolekto mankas ĝuste la plej terura torturilo.
Kiam la societo instigadis lin malkaŝi, pri kiu ilo temas, Verdi respondis:
- Ja ĝi estas piano!

Aleksandro la Granda

2011-07-06T12:28:00.001-07:00

Aleksandro la Granda iam mallaŭdis piraton pro ties malhonesta metio. Sed la pirato nur ekridetis pri lia admono kaj diris:
- Jes, estas vero, mi estas pirato, sed nur ĉar mi havas unusolan ŝipon. Se mi havus tutan floton, mi certe estus konkeranto.

Printempo

2011-01-22T15:01:00.000-08:00

Nun tiklas petalojn petole la vento,
Nun tiklas la koron sopiro flugila.
La kampon silkharan per ombro facila
Dorlote karesas nubet’ el arĝento.

En vesto odora kaj blanka la branĉo
Ridetas, kun roso sur flor’ sia ĉarma.
Vi kredus: kun ĝojo hontema kaj larma
Fraŭlino atendas je ven’ de fianĉo.

Kaj birdoj ekkantas printempan ĝojĥoron,
En milda aer’ papilioj promenas,
Delogas, kisinte forlasas la floron.

La rav’ de ĝermado kaptita min tenas,
Plenbruste enspiras mi ter-bonodoron…
Ho dolĉa… volupta ebri’… mi eksvenas…

K. Kalocsay

Hans Christian Andersen

2011-01-11T10:14:00.000-08:00

Hans Christian Andersen estis konata pro tio, ke li ne tro zorgis pri la sinvestado. Iam unu el liaj konatoj haltigis lin, kaj diris al li:
- Ĉu tio, kion vi havas sur la kapo, estas ĉapelo?
Je tio Andersen kun bonkora rideto respondis:
- Kaj ĉu tio, kion vi havas sub la ĉapelo, estas kapo?

Aristotelo

2011-01-04T11:40:00.000-08:00

La filozofo Aristotelo havis filinon. Iutage venis svati ŝin du junuloj – unu riĉa kaj la alia malriĉa.
Al la riĉa li diris:
- Mi ne donos al vi mian filinon.
Kaj li donis ŝin al la malriĉa.
Kiam oni demandis, kial li faris tiel, Aristotelo respondis:
- Tiu riĉulo estas stulta, do mi timis, ke li malriĉiĝos, sed la malriĉa knabo estas saĝa, do mi povas esperi, ke li fariĝos riĉa.

Voltero

2011-01-03T09:32:00.000-08:00

Kiam Voltero estis ankoraŭ lernanto, la kateĥisto foje demandis al li:

- Kion ni devas fari, se ni deziras, ke ni atingu la pardonon de niaj pekoj?

Malgranda Voltero sen longa pripensado respondis:

-Ni devas peki.

En siaj junaj jaroj, Voltero estis enkarcerigita pro la satiro, kiun li estis verkinta pri la diboĉa vivo de duko de orléans. Post lia liberiĝo, li konatiĝis kun la duko kaj tiu grandanime promesis al li sian protekton.

Voltero respondis:

- Nur pri unu afero mi volus peti al via moŝto: ke vi en la estonteco ne zorgu pri mia loĝado.

EDGAR WALLACE

2011-01-02T01:11:00.000-08:00

La angla verkisto Edgar Wallace estis adoptita infano. Kiam li estis lernanto, iu filo el “pli bona familio” mokis lin:
- Vi ne valoras tiom, kiom mi, ĉar vi ne havas viajn proprajn gepatrojn.
- Tute male -rebatis la estonta aŭtoro de detektivromanoj-, mi estas pli valora, ĉar min miaj gepatroj elektis, dum vin la viaj devis preni tian, kia vi venis!

strigospegulaĵo

2009-04-25T16:13:00.000-07:00

Aventuraĵojn Strigospegul’ faris en la lando Hesio. Kiam li estis migrinta tra preskaŭ la tuta lando Saksio kaj tiom bone konatiĝinta, ke li ne plu bone sukcesis per sia bubeco, tiam li migris en la landon Hesion kaj venis al Marburgo al la kortego de la landgrafo. Kaj tiu sinjoro demandis al li, kia aventuristo li estas. Li respondis kaj parolis:

-Afabla sinjoro, mi estas artisto.

Pro tio la landgrafo ĝojis, ĉar li opiniis, ke Strigospegul’ estas alĥemiisto kaj estas inicita en la alĥemia scienco, ĉar la landgrafo multe dediĉis sin al la al-ĥemio. Sekve li demandis al Strigospegul’, ĉu li estas alĥemiisto. Kaj nia heroo respondis:

-Afabla sinjoro, ne. Mi estas pentristo, kian oni en multaj landoj ne povas trovi, ĉar mia pentrado multe superas ĉies alian pentradon.

-Montru al ni ion de via pentrado - diris la grafo.

-Afabla sinjoro, certe jes - respondis Strigospegul’, kaj li havis kelkajn tuketojn kaj artaĵojn kiujn li aĉetis en Flandrio. Tion li tiris el sia sako kaj montris al la grafo, kio plaĉis al la sinjoro tre bone kaj li diris:

-Kara majstro, kiom vi estas postulonta, se vi elpentros por ni nian ĉambregon pri la deveno de la landgrafoj de Hesio kaj kiel tiuj amikiĝis kun la reĝo de Hungario kaj kun aliaj princoj kaj nobeloj, kaj kiom longe tio daŭris. Kaj tion vi pentru por ni plej ĉarmege, kiom ajn vi kapablas.

Strigospegul’ respondas:

- afabla sinjoro, kiel via grandgrafa moŝto tion specifas, kio kostos proksimume kvarcent guldenojn.

La grandgrafo parolis:

-Majstro, pentru tion nur bone al ni, ni honorarios tion al vi malavare kaj ni metos bonan donacon por vi!

Strigospegul’ konsentis do pri tio, sed la landgrafo tiel devis doni al li cent guldenojn antaŭe, por ke li aĉetu farbojn kaj dungu metiulon. Sed kiam Strigospegul’ kun tri metiuloj estis komenconta la pentradon, li tiam postulis de la landgrafo, ke neniu venu en la ĉambregon, dum li laboros, krom nur liaj metiuloj, por ke li ne estu ĝenata en sia arto. Tion la landgrafo al li konsentis. Sekve Strigospegul’ akordiĝis kun siaj metiuloj kaj komplotis kun ili, ke ili silentu kaj lasu lin zorgi. Ke ili ne bezonos labori kaj tamen estos salajrataj, kaj ilia plej granda laboro konsistos en la tabulludado kaj ŝakmetado. Tion la metiuloj akceptis kaj multe kontentiĝis pri tio, ke ili per mallaboro ja akiru monon.

Tio jen daŭris semajnojn proksimume kvar,ke la landgrafo deziris vidi, kion do la majstro kun liaj kunuloj estas pentranta, ĉu tio eble tiom bone fariĝos kiom la provaĵ’, kaj li alparolis Strigospegulon:

- Ah, kara Majstro, ni tre multe deziras vidi vian pentraĵon. Ni petas ke ni iru kun vi en la ĉambregon kaj rigardu vian pentraĵon.

Strigospegul diris:

- Jes, afabla sinjoro, sed ion mi estas dironta al via landgrafa moŝto, kiu iros kun via loandgrafa moŝto kaj rigardos la pentraĵon, se tiu laŭleĝe edzece ne estas naskiĝinta, tiu mian pentraĵon ne povos vidi.

- Tio estus grandiozaĵo -diris la landgrafo.

Dume ili iris en la ĉambregon. Tie Strigospegul’ estus etendinta longan tolan tukon antaŭ la muro, kie li estis pentronta. Kaj kiam Strigospegul’ tiri tiun iomete malantaŭ sin kaj montris per blanka bastoneto kontraŭ la muron kaj parolis tiel:

-Rigardu, afabla sinjoro, tiu viro, kiu estas la unua landgrafo de Hesujo kaj estis kolonano de Romo, kaj lia princino kaj edzino estis dukino de Bavario, la filino de la milda Justiniano, kiu poste fariĝis imperiestro. Rigardu nun jen, afabla sinjoro, de tiu esteis generita Adolfo; Adolfo, tiu generis Vilhelmon la Nigran.. Vilhelmo generis Ludovikon la Pian., kaj tiel plu ĝis via princa moŝto. Vi ja vere scias tion, ke neniu povas mallaŭdi mian pentraĵon, tiom artan kaj tiom majstran kaj ankaŭ de tiom belaj koloroj kaj vizaĝoj.

La landgrafo nenion alian vidis ol blankan muron kaj pensis ĉe si mem: “Eĉ kiam mi estu bastardo, mi tamen nenion vidas ol blankanmuron.” Tamen li parolis pro bona maniero:

- Kara Majstro, certe sufiĉas al ni via pentrado, tamen ni ne havas sufiĉon da kompreno por ekkoni pri ĝi.

Kaj kun tio li iris el la ĉambrego.

Kiam jen la landgrafo venis al la princino, tiam ŝi demandis lin:

- Aĥ, afabla sinjoro, kion do pentras via ekstergilda pentristo? Vi estas rigardinta tion. Kiel plaĉas al vi lia pentrado? Mia kredo je tio estas malforta, li aspektas kiel fripono.

La princo parolis:

- Kara edzino, lia pentrado plaĉas al mi nete bone, kaj ne kondutu maljuste kontraŭ li.
La virino parolis:

- Aĥ, afabla sinjoro, ĉu ne ankaŭ ni vidu tion?

- Jes, kun permeso de la majstro.

Ŝi vokigis Strigospegulon kaj ankaŭ postulis vidi la pentraĵon. Strigospegul’ parolis al ŝi kiel al la princo, ke kiu ne estas laŭleĝe edzece naskita, tiu ne povos vidi lian pentraĵon.

Tiam ŝi kun ok fraŭlinoj kaj unu malsaĝulino iris en la ĉambregon. Tiam Strigospegul’ denove tiris la tukon malantaŭ sin kiel antaŭe kaj tiam rakontis ankaŭ al la grafino la devenon de la landgrafoj, unu pecon post la alia. Sed la princino kaj la fraŭlinoj ĉiuj silentis, neniu laŭdis aŭ mallaŭdis la pentraĵon. El ili ĉiuj bedaŭris, ke maljustaĵo estis al ŝi flanke de l’ patro aŭ de l’ patrino, kaj lastmomente, tiam la malsaĝulino ekparolis:

-Plej kara majstro, mi nun vidas neniom da pentraĵo, eĉ se mi estos dum mia tuta vivo infano de malĉastulino.

Tiam Strigospegul’ pensis: “Tio ne rezultos bone. Se la malsaĝuloj parolas la veron, mi vere estas devonta migri. Kaj li ridindigis la aferon.

Dume la princino ree eliris al sia sinjoro. Tiu demandis al ŝi, kiel al ŝi plaĉas la pentraĵo. Ŝi respondis al li kaj parolis:

-Afabla sinjoro, ĝi plaĉas al mi tiom bone, kiom al via moŝto. Sed ĝi tute ne plaĉas al nia malsaĝulino; ŝi parolas, ke ŝi vidas neniun pentraĵon, same ankaŭ niaj fraŭlinoj. Kaj mi maltrankviliĝas, ke sub tio kaŝiĝas bubaĵo.

Pro tio la princo ĉagreniĝis kaj pripensis, ĉu li jam estas trompita, li tamen diris al Strigospegul’, ke li plenumu sian aferon. Ke la tuta korteganaro vidu lian pentraĵon, kaj ke la princo opinias, ke li volas vidi, kiu inter sia kavaliraro estas edzeca au maledzeca. Ke ties feŭdon li estos ricevonta.
Tiam Strigospegul’ iris al siaj metiuloj kaj forpermesis ilin kaj postulis ankoraŭ cent guldenojn de la financestro, kaj li ricevis tiujn kaj tuj foriris. La alian tagon la landgrafo demandis pri sia pentristo. Tiu estis for. Tiam la princo kun sia tuta korteganaro iris la alian tafon en la ĉambregon, ĉu iu povas vidi iom da pentraĵo. Sed neniu povis diri, kiu iom da pentraĵo vidis. Kaj ĉar ili ĉiuj silentis, tiam la landgrafo parolis:

-Nun ni certe vidas, ke ni estas trompitaj. Kaj pri Strigospegul’ mi neniam estas volinta okupi min. Sed tamen li estas veninta alni. Pri la ducent guldenoj ni ja certe konsoliĝos, sed li certe restos tamen fripono kaj tial evitu nian princolandon.

Sekve Strigospegul’ estis foriĝinta el Marburgo kaj plue ne volis okupi sin pri pentrado.

Preĝo sub la verda standardo

2008-09-27T07:17:00.000-07:00

Al Vi, ho potenca senkorpa mistero,
Fortego, la mondon reganta,
Al Vi, granda fonto de l’ amo kaj vero
Kaj fonto de vivo konstanta,
Al Vi, kiun ĉiuj malsame prezentas,
Sed ĉiuj egale en koro Vin sentas,
Al Vi, kiu kreas, al Vi, kiu reĝas,
Hodiaŭ ni preĝas.

Al Vi ni ne venas kun kredo nacia,
Kun dogmoj de blinda fervoro;
Silentas nun ĉiu disput’ religia
Kaj regas nur kredo de koro.
Kun ĝi, kiu estas ĉe ĉiuj egala,
Kun ĝi, la plej vera, sen trudo batala,
Ni staras nun, filoj de l’ tuta homaro,
Ĉe Via altaro.

Homaron Vi kreis perfekte kaj bele,
Sed ĝi sin dividis batale;
Popolo popolon atakas kruele,
Frat’ fraton atakas ŝakale.
Ho, kiu ajn estas Vi, forto mistera,
Aŭskultu la voĉon de l’ preĝo sincera,
Redonu la pacon al la infanaro
De l’ granda homaro!

Ni ĵuris labori, ni ĵuris batali,
Por reunuigi l’ homaron.
Subtenu nin, Forto, ne lasu nin fali,
Sed lasu nin venki la baron;
Donacu Vi benon al nia laboro,
Donacu Vi forton al nia fervoro,
Kaj ĉiam ni kontraŭ atakoj sovaĝaj
Nin tenu kuraĝaj.

La verdan standardon tre alte ni tenos:
Ĝi signas la bonon kaj belon.
La forto mistera de l’ mondo nin benos,
Kaj nian atingos ni celon.
Ni inter popoloj la murojn detruos,
Kaj ili ekkrakos kaj ili ekbruos
Kaj falos por ĉiam, kaj amo kaj vero
Ekregos sur tero.

Kuniĝu la fratoj, plektiĝu la manoj,
Antaŭen kun pacaj armiloj!
Kristanoj, hebreoj kaj mahometanoj,
Ni ĉiuj de Di’ estas filoj.
Ni ĉiam memoru pri l’ bon de l’ homaro,
Kaj malgraŭ malhelpoj, sen halto kaj staro
Al frata la celo ni iru obstine
Antaŭen senfine!

La sciuro kaj la vulpo

2008-08-24T18:57:00.000-07:00

Foje sciuro loĝis en la sama loko kun tre fama vulpo. Tagon post tago, la sciuro vidis la aliajn vulpojn, kiuj iris vespermanĝi kun la fama vulpo. Kaj tagon post tago, la sciuro deziris esti invitata.
Fine, dum sezono, kiam la ĉasaĵo mankis, la fama vulpo lernis pri la deziro de la sciuro. Sekve, la vulpo eksciis, kiel li provizos la ĉi vesperan manĝaĵon.
Tre ĝoje la sciuro ricevis la invitleteron de la vulpo. Tamen, ĝi baldaŭ komprenis, ke ĝi estis invitata, ne al la tablo, sed por la tablo.
Ofte tiu, kiu nove alvenas, ne komprenas ĉiujn regulojn kaj kutimojn, per kiuj oni ordigas la ludon.

Nasradeno Hoĝa

2008-08-18T15:00:00.000-07:00

Mulao estas pia viro kiu dediĉas sin al la studado de Islamo. Vivinte dum la trideka jarcento en Turkio, la mulao Nasradeno Hoĝa estas unu el la plej famaj roluloj en islamaj popol-rakontoj. Ĉi piulo ofte surprizas nin. Ofte, ju pli stulta li ŝajnas, des pli saĝa li estas! Jen rakonto pri tiu ĉi homo:

Iun tagon afabla virino venis renkonti la mulaon Hoĝa, alportante leteron. La virino deziris, ke li voĉlegu por ŝi la mesaĝon. Nu, Hoĝa ankoraŭ ne kapablis legi, sed li ne volis malkontentigi ŝin. Do, li prenis la leteron, ĝin tenante antaŭ la vizaĝo, kaj laŭte legis:
-Estimata kaj amata belulino! Mi pensas nur pri viaj…
-Ne povas esti tiel! -diris la virino-. Mi scias ke tiu ĉi letero venas de viro, al kiu mia edzo ŝuldas grandan sumon.
Fikse rigardante la plendantinon, Hoĝa demandis:
-Kial vi ne diris tion antaŭe, por ke mi povu ĝuste legi tiun ĉi leteron?

la viandrostisto

2008-08-13T17:42:00.000-07:00

Iun postatgmezon, la benita mulao Nasredeno Hoĝa promenis tra mallarĝaj stratetoj de la centra vendoplaco, parolante kun siaj multaj konatoj kaj ĝuante la belan veteron. Subite, li aŭdis kriojn de la proksima stratangulo, kaj alkuris por scii, kio okazis.

Tie, malriĉulon manfrapis viandrostisto antaŭ sia vendejo, laŭte kriante:

-Fiulo! Aĉa ŝtelisto!

La kompatinda malriĉulo defendis sin kiel li povis kontraŭ la batopluvo, sed la rostisto daŭrigis sian atakon.

Alveninte al la loko, Hoĝa kaptis la manon de la frapanto. "Kial vi batas tiun ĉi fraton?", Hoĝa demandis.

La viandrostisto, retirante sian manon, respondis:

-Tiu ĉi viraĉo estas ŝtelisto! Li meritas la punon!

-Ĉu ŝtelisto? -demandis Hoĝa-. Kion li ŝtelis?

-Aŭskultu, mulao -diris la viandrostisto-, ĉiun tagon, tiu ĉi viro venas kaj staras antaŭ mia vendejo. Kaj, starante ĉi tie, en la strato, li daŭre flaras la aromon de la rostataj viandoj.

-Mi… mi nur flaras ĉar mi ne havas monon por aĉeti viandaĵon, -klarigis la surtera malriĉulo.

-Ha! Nun vi ŝuldas al mi la koston de via flarado! -kriis la viandrostisto.

Nun Nasredeno Hoĝa pripensis la aferon rigardante jen la viandrostiston, jen la malriĉulon. Post kelkaj minutoj, li diris:

-Mi havas nur unu demandon, viandrostisto: ĉu la malriĉulo rajtas gustumi la viandon kiun li flaris?

-Certe ne! -diris la viandrostisto.

-Jen do la decido: Vi ja pravas, viandrostisto, ke tiu ĉi malriĉulo ŝuldas al vi pro sia flarado.

-Ha! Mi sciis, ke mi pravas! Dankon, mulao! Vi estas honorinda kaj saĝa!

-Sed mi ne havas monon -diris la malriĉulo.

-Jen por vi -diris Hoĝa, donante etan monujon al la viro-. Ĝi enhavas monerojn sufiĉajn por pagi vian ŝuldon.

Hoĝa frapis la monujon per la mano kaj la moneroj tintis alloge.

Avare, la viandrostisto etendis la manon por preni la monerojn. Tiam, Nasredeno Hoĝa frapis lian manon.

-Atendu, mi petas! -diris ka mulao al la viandrostisto-. Kiel diris vi mem, ĉi tiu viro ne rajtis gustumi la viandon, kiun li flaris. Do ankaŭ vi ne rajtas tuŝi la monerojn. Vi rajtas nur aŭskulti ties tintadon!

La spektantoj ĉiuj ridis, kaj la viandrostisto malaperis en la vendejon. Nasredeno Hoĝa donis la duonon de la moneroj al la malriĉulo kaj foriris, laŭdante Alahon.

Balzako

2008-08-10T16:34:00.000-07:00

La franca verkisto Balzako estis granda ŝatanto de kafo. El diversaj vendejoj li alportadis por si tri diversajn specojn de kafo. Tiu ĉi trinkaĵo, kiun li mem kun granda zorgo preparadis, onidire havis tute fabelan guston.
Elektitaj amikoj rajtis iam-tiam akompani la verkiston ĉe la kaf-aĉetado. Kiam foje unu el ili ekveis pri la longeco de la paŝado, Balzako kontestis:
-Mia kafo valoras unu paron da laciĝintaj piedoj!
Kaj la kunulo verŝajne konsentis kun li, ĉar li ne plu diris iun vorton.

Iam Balzako kun sia amiko intencis verki teatraĵon. El tiu verko estis skribita eĉ ne unu sola linio, sed Balzako jam elkalkuladis la tantiemojn, kiujn li de la teatraĵo atendis.
-Ni certe povas kalkuli pri cent kvindek prezentaĵoj por la enirbiletoj. El tio ni ricevos dek procentojn, alivorte okdek mil. Sed tio ne estas ĉio. Nur niaj libroj alportos pluajn kvin milojn. Kaj krom tio la honorario por la libro, de kiu vendiĝos minimume tridek mil ekzempleroj pro tri frankoj.
Lia amiko aŭskultis tion atente kaj senvorte, sed nun li akkuraĝis aŭdigi:
-Estas grandioze! Tio estas bonegaj perspektivoj. Sed ĉu vi ne donos al mi intertempe tri frankojn da antaŭpago… ?

En malforta momento Balzako decidis, ke li ĝojigos sian plej ŝatatan amikinon. Li pensis, ke sufiĉos sprita komplimento, do li gvidis ŝin antaŭ sian domon kaj teatrece diris:
-Mia plej kara, sur tiun ĉi domon mi per grandaj literoj skribigos vian nomon!
Sed al la damo tiu ĉi komplimento ne sufiĉis. Ŝi atendis pli multe, do ŝi kontestis kun eta sopirĝemo:
-Por ke mi estu sincera, majstro, se vi fakte volas ĝojigi min, ne skribgu per grandaj literoj mian nomon sur vian domon, sed prefere transskribigu per tute malgrandaj literoj vian domon al mia nomo…

anekdotoj

2008-08-08T11:01:00.000-07:00

Aleksandro la Granda iam kritikis piraton pro ties malhonesta metio. Sed la pirato nur ekridetis pri lia admono kaj diris:
- Jes, estas vero, mi estas pirato, sed nur ĉar mi havas unusolan ŝipon. Se mi havus tutan floton, mi certe estus konkeranto.

Hans Christian Andersen estis konata pro tio, ke li ne tro zorgis pro tio, kiel li estas vestita. Iam unu el liaj konatoj haltigis lin, kaj diris al li:
- Ĉu tio, kion vi havas sur la kapo, estas ĉapelo?
Je tio Andersen kun bonkora rideto respondis:
- Kaj ĉu tio, kion vi havas sub la ĉapelo, estas kapo?

La itala poeto Ludovico Ariosto loĝis en tre malgranda domo. Kiam liaj amikoj demandis lin, kial en la Furioza Rolando li priskribis belegan palacon, dum li mem loĝas en tia dometo, la poeto respondis:
-Ĉar estas pli facile trovi vortojn ol monon por ŝtono kaj brikoj.

Miskompreno en metrovagono

2008-07-13T11:13:00.000-07:00

Iun tagon dum la pasinta vintro mia kara onklo Mateo devis veturi al Parizo pro siaj aferoj. Kompreneble, li ne vojaĝis per aŭto, sed per trajno.

Alveninte la urbon, Onklo Mateo prenis la faman parizan metroon, ĉar la stratoj de la franca ĉefurbo estas ĉiam plenaj je veturiloj. Ne plaĉis al mia onklo la vagonaroj de ĉi tiu subgrunda fervojo, sed ili ja estis rapidaj.

Dum la veturado, Onklo Mateo, ĉirkaŭrigardante, rimarkis la urbanojn kun interesiĝo. Fronte al li staris elegante vestita viro, evidente ne malriĉa. Tiu ĉi viro kaŝis sin malantaŭ ĵurnalo, legante ĝin kaj ne rigardante al la metroveturantoj.

Post kelkaj minutoj, la trajno haltiĝis ĉe stacio kaj la bone vestita viro eliris. Ĵus antaŭ ol la pordoj fermiĝis, Onklo Mateo rimarkis ganton sur la vagona planko. Ĝi estis bela ganto el mola ledo.

“Ho, tie!”, kriis Onklo Mateo al la elirinta sinjoro.

“Vian ganton vi forgesis!”

Sed la eminentulo ne aŭdis mian onklon, atinginte la rulŝtuparon. Ne sciante kion fari alie, Onklo Mateo forte ĵetis la luksan ganton el la vagono sur la kajon. Tuj poste, la pordoj sible fermiĝis kaj la trajno ekiris.

Onklo Mateo ridetis, supozante, ke li bone agis. Tiam li rimarkis, ke lla viro ĉe la alia flanko de la pordoj lin rigardis. Tiu ĉi viro ŝajnis malkontenta.

“Kion do vi rigardas?”, demandis Onklo Mateo al la nekonato. “Kion vi volas?”.

“Mi nur volas scii,” respondis la viro, “kial vi ĵetis mian ganton for de la trajno?”

ĉe samovaro

2008-07-07T17:54:00.000-07:00

Ĉe malnova samovaro
sidas ruso kaj hungaro.
Dum la akvo zume bolas,
la amikoj ekparolas:

“Havi landon en libero,
tamen migri tra la tero,
iri vojon, sed sencelan…
Ĉu vi konas pli kruelan?”

La hungaro ne respondas,
liaj pensoj ĝeme ondas,
viŝas larmon retenitan:
“Havi landon, sed perditan…”

Ĉe malnova samovaro
sidas ruso kaj hungaro.
Dum la akvo zume bolas,
Ili ploras, ploras kune.

Ĉi tio estas tre populara poemo de Julio Baghy, en kiu li rememoras ĉeeston kun alia poeto, la ruso Nikolao Ĥoĥlov, kiu en privata letero al la hungaro respondis per alia poemo:

Ĉe malnova samovaro
Diras ruso al hungaro:
Frato!

Mi bonvenas viajn vortojn
Ĉar kunligas niajn sortojn
Fato.

Ambaŭ nin por vivbatalo
Gvidas sama idealo:
Homo.

Ĉu patrujo ĝin valoras?
Ĉu perdita korojn boras
Domo?

Multaj aĵoj ŝajnas brili,
Sed sen hom’ aspektas ili
Morte…

Kaj eĉ kupra samovaro
Ligas ruson al hungaro
Forte.

Pri la cirkonstancoj de ĉi tiuj aferoj verkis eseon Márton Fejes por la revuo Literatura Foiro (aprilo 2008)

vojaĝante sen verda stelo

2008-06-28T13:29:00.000-07:00

La unua junulino, kiu eniris la kupeon, senĝene diris al sia kunulino en flua esperanto:

- Vidu, Brita, du delogotajn virojn!

Brita ekridis kaj respondis, metante sian valizeton en la pakaĵrakon:

- Ĉu pastro estas viro aŭ nur neŭtrala estaĵo? Min pli allogas la alia. Rigardu do liajn elagantajn lipharojn.

Kutime mi tuj alparolas renkontatajn samideanojn kaj precipe samideaninojn, sed ĉifoje mi dankis la sorton, kiu igis min perdi mian insignon, kaj, ŝajnigante, ke min ege interesas la lasta numero de “Le Soir” aĉetita en Bruselo, mi atente aŭskultis la babiladon de la du belulinoj priparolantaj jen miajn lipharojn, jen la severan mienon de la pastro, kiu trankvile legis sian brevieron en angulon de la kupeo, apud la koridoro. Ili konversaciis kun la libereco de homoj konvinkitaj, ke oni ne povas kompreni ilin. Esperanto estas ja tiom malmulte disvastiĝinta…
Tiamaniere mi baldaŭ eksciis detale multajn petolaĵojn travivitajn de ambaŭ friponetinoj dum la ĵus okazinta junularkongreso. Kial mi idioto ne partoprenis en tiu kongreso? Se ne mia korpo, almenaŭ mia koro estas tiom juna!

Dum la trajno rapidis tra la nordgermana ebenaĵo, mi ofte devis kaŝi mian vizaĝon malantaŭ “Le Soir”, por ne perfidi mian ridemon. Plurfoje mi estis tuj intervenonta, sed mi rezistis al la tento kaj tiel estis rekompence informata plu pri eksterprogramaj kongresaĵoj raportotaj de neniu gazeto.

-Ha, espereble Luĉjo ĉeestos la tendaron en Primoŝteno. Kia taŭro! Ĉu vi memoras la lastan nokton, Renata?

-Jes, Brita. La kompatindulo… Mi kredas , ke ni vere trouzis lin..

La junulinoj fermis la okulojn kaj silentis. La verdaj steloj ornamantajn iliajn maldekstrajn mamojn leviĝis je kvin coloj, puŝite de sopira enspiro, kiu ŝveligis iliajn brustojn pro danka rememoro pri la triopa kongresa litludo.

-Ĉu la akademiano ne estas ĵaluza? Li pasigis pli da tempo kun vi ol en la kongreso, al kiu li estis invitita, por prelegi pri tedaj aferoj.

-Se li estus parolinta pri nia nokta renkontiĝo de pasinta mardo, la temo estus certe interesinta ĉiujn kongresanojn.

-Ho, Brita, rakontu tion al mi.

-Tio amuzos vin. Li estas fetiĉisto. Kiam mi estis nuda en lia hotelĉambro, li prenis el sia valizo longajn verdajn ŝtrumpojn, kiujn mi devis surtiri.

-Hi hi! Verdaj ŝtrumpoj!

-Jes, atendu. Poste li postulis, ke mi agrafu ilin al verda ĵartelzono. Li videble havis plenvalizon da verda galanterio, kaj li klarigis al mi, ke la verda koloro stimulas lian amoremon de post la tago, kiam li ricevis la ateston pri kapableco. Li mem konservis en la lito sian longan verdan kalsonon.

Brita kaj Renata tiom brue gakegis pri la akademiana moŝto, ke la pastro, ĝenate de sia psalma susurado, ĵetis al ili malaproban rigardon. Mi mem pene retenis mian gajecon, pensante pri la serioza mieno de tiu mania akademiano, kiu digne reprezentas sian landon en niaj kongresoj. Ne, samideano, ne! Ne atendu de mi, ke mi elkonfidu al vi lian nomon. Nur atentu: se via edzino aŭ via amatino revenos de kongreso kun verda ĵartelzono, vi povas esti certa pri via kokriteco.
Renata komencis babili frivolaĵojn pri iu Felikso, fakdelegito por vegetarismo, sed mi ne sukcesis scii, kiom da karna plezuro la feliĉa Felikso spertis en ŝiaj brakoj, ĉar ĝuste en tiu momento ruĝe balteita kontrolisto ŝovis la pordon de la kupeo kaj diris: “Die Fahrkarten, bitte”.

Bileton tiris la pastro el sia breviero, mi el mia poŝo kaj Renata el sia mansaketo. Sed Brita esplorante ĉiun traserĉeblan ujon aŭ ingon, trovis nenion. Afeble li diris : “Suche Sie weiter, Fräulein. Ich komme nachher wieder”.

Brita grimpis sur la benkon, por atingi sian valizeton. Super la supra rando de Le Soir mi konstatis, ke ŝi surhavas ruĝan kalsoneton. Tio pruvas, ke la influo de la priparolita akademiano ne estas tiom grava, kiom li pensas. Krome, la ruĝa pugujo memorigis al mi la serĉon pri Montekarlo. Ĉu vi ne konas ĝin? Ve, hodiaŭ mi ne povas rakonti ĝin al vi, ĉar ĝi tute ne koncernas mian fervojan epizodon. Cetere mia eldonisto dirus al mi: “Verku koncize. Papero kaj presado estas tro malĉipaj, ke oni malŝparu ilin por bagateloj. La publiko atendas de vi pripensindajn rememorojn de serioza esperantisto”. Mi rajtus ja respondi al mia kara eldonisto ke mi ricevas nur kvar stelojn por unu paĝo kaj ke tio ne sufiĉas por nutri miajn maljunan patrinon. Li do permesu al mi rapide rakonti la montekarlan spritaĵon. En vagono, maljuna, tre maljuna sinjoro veturas al Montekarlo, por ludi en la mondfama kazino. Fronte al li sidas eleganta virino, kiu tiom malavare krucigas la krurojn, ke li ekvidas super la nigrajn nilonaj ŝtrumpoj ŝian ruĝan kalsoneton. Kvazaŭ en sonĝo li murmuras: “rouge et noir”. La facila vojaĝantino invite flustras: “faites vos jeux”. Levante la ŝultrojn, la maljuna, tre maljuna sinjoro respondas per vea voĉo. “rien ne va plus”.

Pardonu, sinjoro eldonisto. Mi dankas vin en la nomo de mia maljuna patrino, kaj mi tuj revenos al mia kupeo. Do, dum Brita traserĉis sian valizon, mi ekstaris kaj, fitrompe kaŝante mian esperantistecon, proponis al ŝi en la laŭdira lingvo de internaciaj vojaĝantoj: “May I help you?”
Ŝi turnis sin al Renata kaj demandis:

-Kion volas de mi tiu entrudulo?

-Verŝajne iom palpi vin.

Mi ne povis deteni min de protesto:

-Ne kredu, ke…

Renata malfermegis la okulojn. Brita falis de la benko, feliĉe en miajn brakojn. Kaj ambaŭ ekkriis koruse:

-Ho! Vi parolas esperanton!

Hipokrite mi firme tenis plu Britan, kvazaŭ ŝi ne kapablus stari sola. Mia maldekstra polmo volbiĝis sur sia verda stelo, dum miaj liberaj fingroj skolte esploris aliloke agrablajn montetojn kaj valetojn. Mi murmuris per naiva voĉo:

-Jes, fraŭlinoj, mi estas esperantisto. Mi nur ne volis ĝeni vian konversacion.

Malvolonte Brita disiĝis de mi kaj residiĝis.

-Tiu aventuro estus amuza, se mi ne estus perdinta mian bileton.

-Ne gravas, Brita. Ĉu mi rajtas nomi vin Brita? Kiam la kontrolisto revenos, mi pagos novan bileton. Kaj mi ĝojus povi inviti vin al vespermanĝo eble ni povus kune…

La pastro en la angulo estis verŝajne tiom surprizita aŭdi mi subite paroli kun la junulinoj en ilia nekonata lingvo, ke lia breviero forglitis el liaj manoj kaj falis antaŭ liajn piedojn. Li simple diris: “Merda”, kaj, dum li levis de la planko la libron kaj la disflugintajn bildojn de sanktuloj, mi sagace diris al miaj novaj amikinoj: “La idioto en la angulo estas itala pastro”.

Post kiam mi aĉetis bileton de la kontrolisto,Brita ne sciis, kiel esprimi sian dankemon. Mi sugeste respondis:

-Estas facile. Ankaŭ mi nomiĝas Luĉjo…

Renata direktis demandan rigardon al sia kunulino kaj, kliniĝinte al ŝi, flustris kelkajn vortojn en ŝian orelon. Kun brilaj okuloj kaj ruĝaj vangoj ili akceptis mian inviton, konsentante interrompi la vojaĝon en Kolonjo.

-Sed ne pli ol unu tagon.

-Ne pli ol unu nokton, kolombinoj miaj. Post la matenmanĝo ni reiros kune al la stacidomo.

Dum la dek minutoj, kiuj restis ĝis la alveno al Kolonjo, mi provis paroli pri la vetero, la pejzaĝo kaj la pasinta kongreso. Sed ambaŭ amoremulinoj estis jam image en la granda kolonja lito, kaj ili varmigis min, detale priskribante per krudaj terminoj la voluptaĵojn promesitajn al mi kaj la ĝuojn atendatajn de mi. Mia plumo ruĝiĝus de honto se mi trudus al ĝi laŭvortan transskribon de tiu lasciva konversacio.

Kiam la trajno malrapidiĝis, ni senpacience ekkaptis nian pakaĵon kaj iris en la koridoron. La itala pastro dume ĉesis maĉi sian latinon, por fiksi sur min naŭzitan rigardon, kvazaŭ li flarsentus mian abomenan pekemon. Ni elvagoniĝis kaj gaje paŝis sur la kajo inter aliaj vojaĝantoj, kiam la fenestro de nia kupeo subite malfermiĝis kaj la itala kleriko kolere blekis al ni:

-Porkoj!

Kaj, por montri, kiom lerte li manipulas la nuancojn de la internacia lingvo, li kriis ankoraŭ des pli laŭte:

-Geporkoj!

Ni haltiĝis kaj interŝanĝis konsternitajn rigardojn. Renata grumblis:

-Tiu fiulo estas mem porko, kiu spionis nian babiladon. Vere pravis la prezidanton de la esperanto-movado, kiam li proponis, ke oni pafmortigu ĉiujn samideanojn, kiuj ne portas la verdan stelon.

Mi cerbumis pri la granda nombro da esperantistoj inkognite vagantaj tra la mondo, sed Brita petole pugnis min en la stomakon.

-Nu, Luĉjo, se ni staros ĝis morgaŭ sur tiu ĉi kajo, mi ne povos paradi antaŭ vi en la verda ĵartelzono de la profesoro…

La nomon de la fama fetiĉisto forglutis la grincado de la preterveturanta vagonaro.

[Ĉi tiu rakonto estas fragmento de la romano El la vivo de bervala sentaŭgulo de Louis Beaucaire]

somnambula romanco

2008-06-22T05:15:00.000-07:00

Verda, ĝin mi volas verda.
Verda vento, verdaj branĉoj.
La ĉevalo sur la monto
kaj la ŝipo sur la maro.
Kun la ombro ĉe la zono
kaj arĝento-frida gapo,
verda karno, haroj verdaj,
pensas ŝi en la verando.
Verda, ĝin mi volas verda.
Sub cigana lunoklaro
la ĉirkaŭo ŝin observas,
sed ŝi vidas nur la vakon.

Verda, ĝin mi volas verda.
Grandaj steloj el gel-grajnoj
venas kun la fiŝo ombra
en aŭrora avangardo.
La figarboj frotas venton
per la smirgo de la branĉoj,
kaj la monto foineca
sin hirtigas per agavoj.
Kiu venos… ? Kaj de kie… ?

Dume ŝi en la verando,
verda karno, haroj verdaj,
pensas pri amara maro.
- Mi dezirus kun ŝi ŝanĝi
por la domo la ĉevalon,
por la speguleg’ la selon,
por la ŝalo la ponardon.
De la montoj apud Cabra
sangas mi je ĉiu paŝo.
- Se de mi dependas tio,
vi la ŝanĝon farus, knabo.
Sed nek de mi, dek de l’ domo
estas jam mi mem la mastro.
- Dece kaj en lito propra
volas morti mi, kompano.
Lito kun batistaj tukoj
Kaj kun kadro el metalo.
de la brusto ĝis la gorĝo
vundo strekas mian karnon.
- Centon da brunetaj rozoj
havas via ĉemizblanko.
ĉirkaŭ via zono fluas
kaj odoras via sango.
Sed nek de mi, nek de l’ domo
estas jam mi mem la mastro.
- Lasu min almenaŭ iri
al verandoj en la alto.
Lasu min iradi supren
ĝis la verda verandaro!
Verandaro de la luno,
kie tumultas akvo.
La kompanoj jam ascendas
al la alta verandaro.
Gustas sango sur la vojo.
Sur la vojo gutas larmoj.
Tremas ade sur tegmentoj
lanternetoj el ferlado.
La matenan ruĝon vundas
mil tintiloj el kristalo.

Verda, ĝin mi volas verda.
Verda vento. Verdaj branĉoj.
La du viroj supreniris.
La tre longa ventosago
lasas sur la lipoj guston
de ocimo, mento, galo.
- La knabino via trista,
kie estas do, kompano?
- Multajn fojojn ŝi atendis
tie ĉi, en la verando!

La cigana junulino
flosas en la put-surfaco.
Verda karno, haroj verdaj
kaj arĝento-frida gapo.
Longa glacipeco luna
ŝin subtenas en la akvo.
Nokto iĝis jam intima,
kia tre malgranda placo.
Batojn donas sur la pordo
ebri-bruaj gvardianoj.
Verda, ĝin mi volas verda.
Verda vento, verdaj branĉoj.
La cevalo sur la monto.
Kaj la ŝipo sur la maro.

Ĉu la ĉevaloj kapablos paroli?

2008-06-07T17:55:00.000-07:00

Dum la reĝado de Ludoviko la 14-a en Francio, estis negrava nobelo, kiun oni akuzis pri ŝtelo. Post mallonga proceso, li estis kondamnita al morto.

La timanta ŝtelinto petis la helpon de ĉiuj siaj amikoj, por ke li ne mortu sub la gilotino. Fine, riĉa nobelo propetis por li kun la reĝo, kaj la kondamnito estis vokita antaŭ la reĝon Ludovikon.

“Reĝa Moŝto!”, komencis la kompatinda – sed malsincera – ŝtelinto, “se vi akceptus ne mortigi min, mi promesas ke, post unu jaro, mi instruos la parolarton al via plej amata ĉevalo!”

“Kio!”, kriis la reĝo. “Neniu ĉevalo ĝis nun sukcesis paroli. Ĉu vi estas ankaŭ sorĉisto?”.

“Tute ne, Reĝa Moŝto!”, tuj respondis la kondamnito. “Mi deziras nur daŭre vivi ĝis natura – kaj ne tro baldaŭa – morto”.

“Mi do akceptas vian proponon. Instruu la parolarton al mia ĉevalo, por ke, post unu jaro, ĝi povu paroli en bona franca lingvo, kaj mi pardonos vin, redonante al vi vian mizeran vivon.”

“Koran dankon, Reĝan Moŝton!,” la ŝtelisto diris dum li malantaŭen paŝis tra la reĝa salono.
“Ĉu vi estas frenezulo?”, demandis lia nobela amiko al la ŝtelisto, kiam li estis denove en la koridoro.

“Vi neniam povos instrui la parolarton al ĉevalo!”

“Kiu povas antaŭvidi kio okazos en futuro?”, respnde demandis la ŝtelisto.

“Dum tiu ĉi jaro, mi povas morti, aŭ la reĝo mortos, aŭ – kiu scias? – la ĉevalo lernos la francan lingvon!”

la eternaj angloj

2008-05-24T06:36:00.000-07:00

Kiel konate, la angloj loĝas en Anglio. Ilin apartigas de Eŭropo 40 kilometroj da markolo kaj alta monto da memestimo. Laŭ angla vidpunkto la homaro parolas du lingvojn: angle kaj fremde. La fremduloj iom post iom lernas la anglan lingvon, por kiu la ceteraj lingvoj estas surogato, kaj finfine la tuta homaro posedos la solan lingvon imageblan por ĝusta homo. Ĝi ankaŭ estas la sola lingvo, kiu skribas "mi" kun majusklo.

Tiu lingvo estas kompreneble perfekta. Inter ĝiaj amindaj ecoj estas tio, ke aŭdinte novan vorton oni devas serĉi en la vortaro ĝian ortografion, kaj vidinte novan vorton oni devas serĉi en la vortaro ĝian elparolon. Ĝi havas nek refleksivan pronomon nek subjunktivon, kaj la futuro kaj kondicionalo havas po du formoj, kiujn scias manipuli la sudaj angloj, sed nek la nordaj angloj nek la skotoj nek iu alia. Mankas vorto por "homo" kaj "naski", sed kompense troviĝas tridek sep manieroj diri "ĉu ne". La lingvo portas 22 vokalsonojn, la frazo havas fiksan vortordon, kaj la sama vorto povas esti substantivo, adjektivo aŭ verbo laŭ sia situo en la frazo. Tio ĉi kondukas al multaj amuzaj miskomprenoj kaj amasaj ebloj de vortludo.

Por aliaj lingvoj, kiuj estas fonetikaj, akcentregulaj, posedas refleksivon ktp, la angloj havus kompaton, se ili entute ion scius pri ili. La kelkaj angloj, kiuj lernas fremdan lingvon, sin sentas renegatoj, sed sian kulpon ili malpezigas, plibonigante la fremdan lingvon per angla prononcado kaj angla gramatiko. Tio faras ĝin pli kultura.

Al la pitoreska kaoso de sia lingvo la angloj aldonas aliajn ĉarmajn kaosojn. Oni povas diri entute, ke por kaoso la angloj havas specialan talenton. Ĉe la mono, kvar oboloj faras unu pencon, dek du pencoj unu ŝilingon kaj dudek ŝilingoj unu pundon; sed oni pagas la malĉipajn artiklojn per gineoj, kiuj estas neekzistantaj moneroj. Oni montras sian estimon al sinjoro per la titolo Eskviro, same neekzistanta, ĉar oni nur skribas ĝin kaj neniam ĝin diras. La mezursistemoj por volumeno, pezo kaj longo estas tiel komplikaj, ke ĉiu anglo, fininte lernejon, jam forgesis ilin kaj uzas kalkultabelojn. Simile labirinta estas la angla eduka kampo, kiu ampleksas dudek naŭ specojn de lernejo. Oni nomas tion "eduka sistemo" kaj, kun supera logiko, oni nomas la privatajn lernejojn "publikaj".

La angloj amas la bestojn kaj antaŭ ĉio la hundojn. Kiam la rusoj suprensendis hundeton en sputniko, miloj da geangloj protestis furioze al la ĵurnaloj, deputitoj kaj rusa ambasado; sed kiam la usonanoj suprenpafis simion oni apenaŭ atentis, ĉar simio tro similas homon. La usonanoj tamen iom riskis kaj estonte ili farus pli prudente, ekspedante pigmeon aŭ orfon.

[Artikolo de Ferenc Szilagy]

SUBMETIĜO

2008-05-16T13:26:00.000-07:00

La virino kiu nun manĝas vanilan glaciaĵon ĉe la unua tablo en tiu kafejo, ĉiam havis tiun ideon tre klara. Ŝi serĉos (kaj serĉos ĝis trovos) tion kion ŝi nomas vera viro, kiu estu taŭga, kiu ne misuzu tempon por neutilaj ĝentilaĵoj. Ŝi volas viron kiu ne atentu tion kion ŝi volas rakonti al li, ekzemple ĉe tablo dum tagmanĝo. Ŝi malŝatas virojn kiuj intencas montri sin komprenemaj, kaj anĝelvizaĝe diras ke li volas kune alfronti ŝiajn problemojn. Ŝi volas neniam zorgantan pri ŝiaj sentoj viron. Jam de puberaĝo ŝi fuĝas de viraĉoj kiuj pasigas la tagon parolante pri amo. Pri amo! Ŝi volas viron neniam parolantan pri amo, neniam dirantan ke li amas ŝin. Ŝi konsideras mokinda la viron kun ravitaj okuloj dirantan "mi amas vin". Tion ja diros ŝi al li, ke ŝi amas lin (tion ŝi diros ofte, ĉar ŝi vere amos lin), kaj kiam ŝi estos tion dirinta, ŝi ricevos lian kompatan rigardon. Tian viron ŝi deziras. Viron kia sur la lito utiligos ŝin laŭ siaj kapricoj, ne laŭ ŝiaj, ĉar ŝia plezuro estos tiu kiun li ĝuos pere de ŝi. Nenio pli kolerigas ŝin ol tiuj viroj kiaj meze de seksumado interesiĝas pri tio, ĉu ŝi atingis orgasmon. Sed ŝi ja volas tion: li estu inteligenta, sukcesema, kaj li havu propran kaj intensivan vivon. Li ne dependu de ŝi. Li vojaĝu, kaj (sen neceso tion kaŝi) li amoru kun aliaj virinoj krom ŝi. Al ŝi tio malplaĉas neniom, ĉar ŝi scias ke, li ĉiam nur devos fajfi por havi ŝin ĉe siaj piedoj, por tio kion ajn li volus ke ŝi faru. Ĉar ŝi volas ke li ordonu al ŝi. Ŝi volas viron kiu diligentigu ŝin, kiu regu ŝin. Viron kia (kiam ajn li emus) tuŝos ŝin antaŭ ĉiuj, kaj se pro kialoj de troa prudo ŝia, ŝian vangon li frapu sen atento pri aliulaj rigardoj. Ŝi volas ke li frapu ŝin ankaŭ hejme (ŝi ĝuas freneze frapate), kaj parte tial, ĉar ŝi estas certa ke kun tiu oferto, li ne povos daŭrigi la vivon sen ŝi.

ses leteroj

2008-03-17T18:03:00.000-07:00

1. LETERO
Estimata sinjoro doktoro!
Mi certe miras, ke mi skribas al vi. Certe, post la hieraŭa vespero vi meritas, ke mi traktu vin kiel homon senhonoran! Mi volis telefoni alvi anstataŭ skribi, sed mi timis, ke vi povus mian telefonadon miskompreni -miaj vortoj estas ja tiel vantaj - cetere mi ne povus ĉion telefone klarigi, kion mi ŝatas diri al vi. Finfine mi forgesis ke vi tute ne havas telefonon. Do mi skribas. Por klarigi ĉion plej koncize, mi memorigos, kio okazis inter ni hieraŭ vespere. En la Esperanta klubo vi faris hieraŭ interesan paroladon pri la temo:"Ĉu ekzistas platona amo?". Mi sekvis la paroladon kun grandega atento, jes, mi devas konfesi, ke mi admiris la elokventecon kaj subtilecon, kun kia vi traktis tiel delikatan temon. Mi sentis, ke en vi kaŝiĝis ĝis nun idealisto, kiu hieraŭ montriĝis unuafoje kaj kaŭzis pli viglan batadon de mia koro. Ĝis nun mi estimis vin nur kiel idealan samideanon, kiu batalis por nia kara afero. Kaj hieraŭ mi konstatis, kia idealisto vi estas sur la tereno de l' amo. Sed ho ve, kian malĝojan sperton mi poste devis travivi! Post la kunveno, kiam vi akompanis min hejmen, mi havis la subitan deziron ankoraŭ babili kun vi pri tiu delikata temo, kaj ĉar vi ja estas samideano, mi simple invitis vin preni ankoraŭ tason da teo en mia loĝejo. Ni estis solaj. Mi opinias, ke tia intima kunestado duope estas tre agrabla, kiam oni volas babili kun bona amiko, kian mi vidis en via persono ĝis la hieraŭa tago. Mi verŝis teon en vian tason kaj vi ankaŭ ne rifuzis glaseton da Esperanto-likvoro, kiun mi hazarde aĉetis dum la lasta internacia kongreso. Mi alportis diversajn fotografaĵojn kaj leterojn de miaj multaj eksterlandaj amikoj, kun kiuj mi korespondas tre intime kaj ni esploris la demandon, ĉu homo povas enamiĝi pere de Esperanta korespondado kaj ĉu tia enamiĝo estas pure platona, neseksa. Speciale interesis nin leteroj de junulo el Ameriko, kaj kiam vi komencis laŭtlegi liajn pasiajn amkonsfesojn, vi subite ĉirkaŭprenis min kaj komencis min kisi… Vi kisis min kiel frenezulo… Kaj nur poste, kiam vi forlasis mian domon, mi konsciiĝis pri tio, ke mi forgesis vangfrapi vin pro tiel senhonta impertinenteco! Kaj tial mi skribas al vi. Jes, mi sendas al vi per tiu ĉi letero simbolan vangfrapon, vi hontu pro via hieraŭa konduto! Mi ne scias, kun kiaspecaj virinoj vi ĝis nun rilatis. Ĉiuokaze koncerne mian personon vi tre eraras, sinjoro! Mi ne apartenas al tiuj virinoj, kiajn oni facile per kisoj kaj belaj paroloj povas akiri kaj sklavinigi por siaj voluptaj kapricoj… Mi ne estas malmoderna virino, kiel vi eble nun post mia letero vidos en mi. Mi ne estas kontraŭ tio, ke iu sinjoro enamiĝu al mi. Sed enamiĝo tute ne rajtigas kavaliron konduti tiel senhonte kaj agresive, kiel kondutis vi, sinjoro doktoro! Sed ankoraŭ pli kolera mi restas pro tio, ke vi kiel samideano misuzis nian karan lingvon, simple elprofitis mian samideanan konfidemon, por ataki senhelpan virinon en ŝia loĝejo kaj preskaŭ perforti ŝin… Ĉu tiel aspektas la belaj idealoj de via platona amo, pri kiu vi tiel bele paroladis en la Esperanta klubo? Bonvolu memori ke mi estas ĉasta fraŭlino, kiun oni devas trakti kun respekto kaj certa sinretenemo, ĉu vi komprenas min? Mi diras tion al vi, ĉar estas eble, ke ni denove vidos nin en la klubo.
Kun estimo
Mary

2. LETERO
Kara sinjoro doktoro!
Mi ne scias, ĉu vi ricevis mian leteron, kiun mi skribis al vi antaŭ unu semajno. Ĉiuokaze mi skribas al vi ankoraŭfoje kaj sendas la leteron rekomendite, por esti certa, ke ĝi atingos vin. Estus tre malfacile por mi ĉion detale ripeti, kion mi skribis antaŭ semajno al vi. Mi volis klarigi al vi, ke vi iom eraris en mia persono dum tiu komuna vespero, kiun ni pasigis en mia loĝejo. Mi ne estas tia virino, kian oni povas senskrupule kisadi kaj trakti kiel ludilon, por kontentigi siajn pasiajn avidojn… Kaj mi volis diri al vi, ke vera samideano ne kondutas tiel, kiel vi kondutis en tiu vespero. Almenaŭ ni Esperantistoj estu inter la kamaradoj, kiuj amas sin platone pro la nomo de bela ideo, kiu ĉiujn nin ligas! Mi volis tion komuniki al vi kaj peti vin, ke vi tamen ne sentu vin ofendita. Mi komprenas ke estas kelkfoje en la vivo situacioj, en kiuj homo povas forgesi sin. Ni ja ĉiuj estas pli-malpli dependaj de niaj sentoj kaj pasioj. Mi simple celas per mia letero konstati vian senpripensan agon kaj esperas, ke tio estonte ne ripetiĝos. Tamen mi ne volus, ke vi havu la impreson, ke mia hejmo de nun estas fermita por vi. Tute ne. Bonvolu ĉe okazo telefoni al mi.
Korajn salutojn de via
Mary

3. LETERO
Kara doktoro!
Mi konstatas, ke estas tre simpatie de via flanko, ke vi ĝis nun ne respondis miajn leterojn. Via silento estas por mi klara pruvo, ke vi konscias pri via malkorekta ago kaj nun ne volas min denove ĝeni. Mi komprenas, ke via nobla animo simple hezitas aŭ ne povas ankoraŭ trovila vojon al reciproka paciĝo. Mi volas certigi vin, kara doktoro, ke mi jam ne ĉagreniĝas! Mi serĉis vin lastfoje en la klubo por diri tion al vi, sed vi ne venis. Ĉu vere mi estas la kaŭzo, ke vi ne vizitas plu la Esperanto-kunvenojn? Mi treege tion bedaŭrus, kaj jam pro nia komuna verda afero mi pardonas al vi. Mi eĉ regajnis mian malnovan konfidon al vi kaj estus preta denove inviti vin (mi ĵus ricevis novan provizon da Esperanto-likvoro). Sed mi havas pli bonan ideon. Ĉu vi volas morgaŭ renkontiĝi je la 5a horo posttagmeze en dancejo de hotelo Bristol? Estas tie bonega ĵazbando, kaj muziko plifaciligas malagrablajn rendevuojn, ĉu ne? Mi estas konvinkita, ke nia interparolo klarigos ĉion.
Plej korajn salutojn de via atendanta
Mary

4. LETERO
Kio verdire okazis? Kial vi ne estis hieraŭ en la dancejo? Ĉu vi estis ofendita? Sed tio ja estus infanaĵo de via flanko! Ni ja estis ĉiam bonaj gekamaradoj, mi bone memoras la lastan Esperantotablon, dum kiu vi dancis kun mi preskaŭ ĉiun dancon… Kaj la malagrablan epizodon dum tiu nia komuna estado en mia loĝejo mi jam de longe forgesis. Vi same forgesu ĝin! Bedaŭrindulo, kion vi devas, kion vi devas suferi pro tia malsaĝa ago! Mi konfesas, ke la Esperanto-likvoro efektive estas iom forta kaj efikas speciale al la temperamento. Ebli ankaŭ kulpis la tro pasiaj amkonfesoj de tiu amerika junulo, kiujn vi laŭtlegis al mi, eble ankaŭ miaj harbukloj tro tikle karesis viajn vangojn (mi memoras, ke ni komune legis la leteron proksimigante niajn kapojn tre intime), jes, ĉio senkulpigas vin! Eble vi pravas, ke vi ne volis rendevui en Bristol. La ĵazorkestro efektive estas tro brua, oni ne povas oportune interparoli. Tial mi proponas, ke ni morgaŭ rendevuu en kafejo Marlene je la 6a horo. Tie estas trankvile kaj agrable. Ni babilos tiel, kiel iamaj bonaj kamaradoj, ĉu jes? Kaj pri tiu stulta kisado en mia loĝejo ni jam ĉesu paroli!
Via
Mary

5. LETERO
Kara Johano!
Vi denove ne venis. Mi ne povas kompreni vian konduton. Pardonu ke mi riproĉas al vi kaj kritikas vian agmanieron. Ĉu ne estas malĝentilaĵo ne respondi al miaj leteroj kaj ne veni je fiksitaj rendevuoj? Sed konante vin kiel ĝentilulon mi supozas, ke io okazis, kio kaŭzas vian silentadon. Mia kara Johano, pardonu ke mi tiel nomas vin, sed mi sentas grandan kulpon kaj konsciencajn riproĉojn. Certe mi estis tro severa en miaj leteroj kaj ofendis vian noblan koron. Via silento nervozigas min, depost multaj tagoj mi jam ne dormas. Tial mi tre petas vin, ke vi interkomuniku kun mi! Mi atendas ĉe la telefono morgaŭ inter la 9a-12a horo matene.
Nepre!
Mary

6. LETERO
Kara Joĉjo!
Mi jam ne povas elteni. Via konstanta silentado frenezigas min. Kia lvi tormentas min, malfortan virinon, kiu havas sendormajn noktojn? Kial vi pelas larmojn en miajn okulojn kaj malfeliĉigas min? Ĉu mi meritas, ke vi traktu min tiom kruele kaj senkore? Joĉjo, ĉu vere vi volas devigi min al amkonfeso? Jes – mi amas vin! Viaj kisoj tiuvespere svenigis min, feliĉigis, ebriigis min… mi nepovas plu silenti… mi estas freneza, mi devas pensi ĉiam pri viaj kisoj… mi fermas miajn okulojn kaj revas, sopiras, deziregas, ke ĉio ripetiĝu! Venu, kara mia!
Mi atendas! Venu!
Mary

EPILOGO
"Karulo", diris la bela eleganta Esperantistino Mary malfermante la pordon de sia loĝejo kaj preskaŭ svenante falis en la brakojn de la belkreska ridetanta doktoro Johano, kiu tenis en la mano grandegan bukedon da ruĝaj rozoj. Ili kisis sin longe kaj pasie. Poste, kiam la ruĝaj rozoj staris sur la tablo, kiam ili levis la glasetojn kun laEsperanto-likvoro, ŝi demandis: "Jocjo, diru, kial vi ne respondis al miaj leteroj?"."Kara mia", respondis la doktoro kaj ridetis friponete, "ĉu mi nun troviĝus ĉi tie en via loĝejo kaj povus vin kisi kaj karesi senfine, se mi respondus al viaj leteroj?".